Izraelska privredna komora prošle sedmice otvorila je kancelariju u Banjoj Luci, sjedištu vlade bosanskohercegovačkog entiteta Republike Srpske, što će, prema riječima zvaničnika, “dodatno ojačati” veze dvije strane.
Do otvaranja dolazi u trenutku kada se Izrael suočava sa sve većim međunarodnim kritikama zbog genocidnog rata protiv Palestinaca u Pojasu Gaze, uključujući i od strane Federacije Bosne i Hercegovine sa sjedištem u Sarajevu, drugog glavnog političkog entiteta unutar Bosne.
Ali u Republici Srpskoj, Izrael uživa snažnu podršku od početka rata u Gazi od oktobru 2023. Milorad Dodik, bivši predsjednik i efektivni lider entiteta, često je izražavao proizraelske stavove pozicionirajući Republiku Srpsku kao ključnog saveznika Izraela na Balkanu.
Nakon izbijanja rata u Gazi, Dodik je izjavio da Republika Srpska u potpunosti podržava pravo Izraela na samoodbranu, dok je Palata Republike u Banjoj Luci bila osvijetljena bojama izraelske zastave.
Dodik, koji je prošle godine smijenjen s funkcije i zabranjeno mu je obavljanje političke funkcije šest godina. To se dogodilo nakon što je osuđen zbog odbijanja da se povinuje odlukama međunarodnog izaslanika koji je nadgledao mirovni sporazum kojim je okončan rat u Bosni 1990-ih, protivio se inicijativama za međunarodno priznanje Palestine. U augustu 2025. godine rekao je da “država koja u stvarnosti ne postoji ne može biti zakonito priznata”.
Govoreći na ceremoniji otvaranja u Banjoj Luci u četvrtak, Dodik je istakao političke i historijske veze između srpske i jevrejske nacije i ono što je opisao kao njihovu sličnu “patnju”.
„Pokazali smo da možemo, pod nemogućim uslovima i u okruženju koje je historijski gledano neprijateljsko, sačuvati svoj identitet i svoju svetu riječ, a to je sloboda“, rekao je Dodik.
Izraelska ambasadorica u Bosni i Hercegovini, Galit Peleg, izjavila je da je cilj ureda u Banjoj Luci povezivanje preduzeća i promoviranje „investicijske saradnje“ između dvije strane, ne navodeći detalje.
„U vrijeme protesta i prijetnji u Sarajevu, Ured predsjednika Milorada Dodika ponudio nam je prekrasnu zgradu u Banjoj Luci“, rekla je Geleg na ceremoniji, misleći na propalestinske demonstracije u Bosni tokom rata u Gazi.
Dodik je rekao da će Republika Srpska kreirati program podrške za nove tehnologije iz Izraela, ne otkrivajući detalje. Slično tome, vlasti Republike Srpske su najavljivale mogućnost značajne izraelske investicije, bez pružanja ikakvih informacija.
Predsjednik ureda je Amir Gross Kabiri, izraelski biznismen, industrijalac i investitor koji je posljednjih godina postao jedna od najistaknutijih ličnosti u ekonomskom i političkom životu Bosne. Široj javnosti zemlje postao je poznat nakon što je njegova kompanija, podružnica MT Abraham Grupe, međunarodnog konglomerata i investicijske grupe, 2020. godine potpisala ugovor o zakupu pogona propalog mostarskog aluminijskog giganta Aluminija.
Nakon potpisivanja sporazuma o otvaranju kancelarije, Ana Trišić Babić, vršiteljica dužnosti direktora Ureda za međunarodnu saradnju Republike Srpske, izjavila je da entitet i Izrael “dugo njeguju prijateljske odnose”, koje je povezala sa “historijskim iskustvima dva naroda i izazovima s kojima se suočavaju”.
Dodala je da vlasti Republike Srpske podršku izraelskog premijera Benjamina Netanyahua otvaranju kancelarije smatraju potvrdom tih odnosa.
Spašeni od bankrota?
Davor Gjenero, analitičar sa sjedištem u Zagrebu sa opsežnim poznavanjem političkih dešavanja na Zapadnom Balkanu, rekao je da će otvaranje kancelarije dati vlastima Republike Srpske priliku da ublaže značajne finansijske probleme entiteta, uključujući rastući dug.
Rekao je da se Republika Srpska “suočava s nekom vrstom bankrota i da svaka vrsta ekonomske aktivnosti s Izraelom također može biti dio” njene strategije za rješavanje tog problema.
Gjenero je također istakao “vezu” između politika Dodika i srbijanskog predsjednika Aleksandra Vučića, što je opisao kao potencijalno “opasan” razvoj događaja usred rastućih tenzija u Bosni.
„Ovo bi također mogao biti znak da se odvijaju centrifugalni procesi, koji bi mogli predstavljati ozbiljnu prijetnju jedinstvu i suverenitetu Bosne i Hercegovine“, rekao je.
Gjenero je tvrdio da bi saradnja između Republike Srpske i Izraela, zajedno sa rastućom saradnjom između Srbije i Izraela – posebno u vojnom sektoru – mogla dodatno povećati tenzije u Bosni i Hercegovini.
Rekao je da „svaka aktivnost“ Republike Srpske „bez koordinacije sa Sarajevom može biti ozbiljan problem za Bosnu i Hercegovinu u njenom dijalogu s Evropskom unijom“, jer zemlja teži članstvu u EU.
„Također, svako jačanje Dodika opasno je za odnose između Sarajeva i Banje Luke i unutrašnje odnose u Bosni i Hercegovini.“
