Vlast koja počne da mlati i hapsi studente je gotova. Zanimljivo je da Vučić i Dačić ne uviđaju da im se historija ponavlja. Devedesetih ih je otpuhao Otpor. Evo biće uskoro četvrt vijeka od Petog oktobra
Autor Andrej Ivanji, VREME
„Studentski protest 1996/1997. bio je izuzetan moralni čin jedne generacije koja je na direktan i politički ubojit način izrazila neslaganje, ne samo sa izbornom krađom u Srbiji (nakon lokalnih izbora ’96), već i neslaganje sa ukupnim stanjem u zemlji. Nije fraza: nema riječi kojima se vjerno može opisati ta bujica šarma, ljudske upornosti i političke zrelosti“, pisao je svojevremeno glavni urednik „Vremena“ Dragoljub Žarković.
Godina 2024. i 2025. studenti su ponovo pokrenuli narodni otpor jednoj drugačijoj, ali jednako sumanutoj i odnarođenoj, kleptokratskoj vlasti. Kao i onda, i sada vlastodršci djeluju nemoćno pred upornošću, dosljednošću, nepodmitljivošću, neustrašivosti mladih ljudi. Kao i onda, i sada raste histerija u vrhu partijske države i njenog vođe jer nikako ne uspijevaju da sklone studente sa ulica. Historija se ponavlja: Aleksandar Vučić se kao onomad Slobodan Milošević latio pendreka i dao nalog policiji da mlati i hapsi mlade ljude ne bi li ih zastrašio. Podsjeća sve to na onu poučnu priču o škorpiji i žabi.
Naravno da postoje velike razlike. Suštinska je da je Otpor imao veliku pomoć zapadnih zemalja, a da današnji srpski studenti nemaju nikakvu podršku razvijenih demokratija, osim verbalnu pojedinih političara. Naprotiv, za razliku od Slobodana Miloševića, Vučić je taj koji se umiljava državnicima sa Zapada, obećava da će da ispuni šta od njega traže, pa ga i dalje nisu pustili niz vodu, mada im je jasno sa kime imaju posla. Tu je lekciju današnji predsjednik Srbije naučio.
Druga je da se onomad građanska opozicija ujedinila u Demokratsku opoziciju Srbije (DOS), da se Zoran Đinđić iskristalisao kao njen lider, a Vuk Drašković otpao iz petooktobarske priče jer nije prepoznao historijski trenutak. Danas je i poslije 13 godine vlasti Srpske napredne stranke i braće Vučić opozicija i dalje razjedinjena, opterećena sujetama partijskih lidera i potrebom pojedinaca da se nametnu kao vođe opozicije. DOS je bio ozbiljan politički faktor i sarađivao je sa Otporom, današnja opozicija je sama sebe u opštoj narodnoj pobuni protiv bezakonja i krađe marginalizovala.
Od pokreta u partiju
I dalje.
„Tamo gdje otporaši vide svoj glavni adut – u nekoj vrsti političke ’nevinosti’ – leži i njihov potencijalni glavni problem: otporaši su, i nakon prerastanja studentskog u ’narodni’ pokret, ipak doživljeni kao organizacija mladih i nedovoljno iskusnih ljudi“, pisala je u „Vremenu“ Vera Didanović.
Otpor se tek po svrgavanju Miloševića transformisao u političku partiju. „Mi smo jedina organizacija koja nema podmladak, nego postarak“, govorili su otporaši početkom ovog vijeka. Izbornu pobjedu protiv Miloševića izvojevao je DOS koji je izbacio Vojislava Koštunicu da se na predsedničkim izborima 2000. godine kandiduje protiv Miloševića.
Današnji studenti su shvatili da od opozicionih političkih partija nema nikakve fajde. Zato se spremaju da na parlamentarnim izborima, kad god da budu raspisani, učestvuju sami, sa sopstvenom izbornom listom.
Otpor je na parlamentarnim izborima 2023. godine prošao katastrofalno, istraživanja javnog mnjenja pokazuju da bi danas studentska lista pobijedila na izborima.
Počelo je kao „igra“
“U ljeto 2000. godine, Otpor se Srbijom, najviše među studentima i srednjoškolcima, proširio poput virusa. Za većinu, sve što se događalo bila je igra koju su voljeli da nazivaju ‘borbom’ ili ’revolucijom’, a u stvari je bila dobar način za kanalisanje adolescentskog i pubertetskog bunta. Umjesto svađa i sukoba sa roditeljima i ostalim autoritetima, tu je bio univerzalni neprijatelj: režim Slobodana Miloševića, protiv kog se može boriti pisanjem grafita, dijeljenjem letaka, odlikovanjem ćurki i sličnim performans-akcijama.
Vjerovatno bi se sve završilo na tome da upravo režim, sa svojom histeričnom reakcijom, hapšenjima, maltretiranjima i batinanjem nije ’ispao glup u društvu’ i bezazlene male konspirante učinio žrtvama. Tako je sve prestalo da bude igra, Otpor je dobio društvenu težinu, a njegovi aktivisti od razbarušenih dječaka i djevojčica postali dio političkog establišmenta.
Od 1998, kada je Otpor osnovan, do 2000, kada su ispunili misiju sažetu u sloganu ’Gotov je!’, gradili su imidž mladih, energičnih, za vlast nezainteresovanih, nepotkupljivih, nezavisnih od političkih partija i bilo koje druge strukture“, pisala je u „Vremenu“ Jovana Gligorijević, koja je i sama kao tinejdžerka bila aktivna u Otporu.
Iz ovog opisa se lako mogu uočiti dodatne sličnosti i razlike između Otpora i današnjih Studenata u blokadi. Od samog početka studentskih protesta u novembru 2024. ništa nije izgledalo kao „igra“. Počeli su premlaćivanjem studenata FDU.
Ovi današnji studenti djeluju zrelije od onih koji su se na političkoj sceni Srbije pojavili 1996. godine, a možda je to samo utisak, u međuvremenu 30 godina starijeg, autora ovog teksta.
Jedna od suštinskih razlika dva studenska pokreta je i da se ovaj današnji odvija u eri društvenih mreža. Načini komunikacije i organizacije su bitno drugačiji, sve se odvija daleko brže, koordinacija je mnogo lakša, baš kao i povezivanje sa građanima željnih promjena.
Ova dananašnja studentska pobuna koja je pokrenula građanske proteste obuhvata daleko veći broj građana, neko devedesetih.
Ne dirajte djecu
Suštinski sličnosti su, međutim, veće od razlika: kada se mladi ljudi pobune sa vjerom u neke više ciljeve, zapravo ih je nemoguće zaustaviti.
Jer, prvo: mladi ljudi su daleko hrabriji od ljudi srednjih godina, zato što prosto nemaju iskustvo na osnovu koga bi mogli da sagledaju opasnosti kao posljedicu svog djelovanja.
Drugo: neumorni su. Imaju energije za sve, policija ne može da se preganja sa njima, jer policajaca niti ima dovoljno, niti mogu da izdrže taj tempo.
Treće: revolt je prirodno stanje mladih ljudi. Kada se taj revolt usmjeri protiv vlasti, vlast je u velikom problemu.
Četvrto: kada napadneš jednog studenta, napao si i njegove roditelje, babe, dede, tetke, ujake. Jedan policijski pendrek po leđima studenta, udario je istovremeno još desetero ljudi.
Zvuči kao fraza, ali nije: ne dirajte djecu. Jer kada su nekome djeca napadnuta nestaje svaki strah od bilo kakvih posljedica. Udari mi na dijete, udariću ja na tebe, pa puklo kud puklo. Tu lekciju Vučić Aleksandar nije naučio.
A što se tiče onog svakodnevnog histeričnog vrištanja na Pinku i Informeru, na Hepiju i Prvoj, Vučića, Vučevića, Brnabić, Siniše Malog… u horu sa Vojislavom Šešeljem da su studenti teroristi – tu ne slijede prekršajne tužbe za klevetu, već krivične za ugrožavanje lične bezbjednosti i podstrekivanje na mržnju. Svi su oni Šešelj. Djecu je policija do sada samo mlatila, ne daj bože da se nekome ugasi život.
Kao ranije Slobodan Milošević, tako danas Aleksandar Vučić ima problem što u studenteskom pobunjeničkom pokretu nema na koga konkretno da udari – nema lidera, nema vođa – pa paušalno udara na sve. Odlukom da se studentima suprotstavi golom državnom silom i naprednjačkim kontramitimzima svoj režim je uveo u terminalnu fazu. Onaj genijalni otporaški marketinški slogan mogao bi da se primijeni i danas: „Gotov je!“. Vučić i Dačić ga veoma dobro pamte.
