Kosovski publicista Veton Surroi o aktuelnoj situaciji u Srbiji, s fokusom na uvredljive dermine dvije konfrontirane strane…
Izvorni tekst (https://www.koha.net/veshtrime/lufta-e-fundit-e-serbise-ajo-shqiptaro-kroate)
Andrej, brat predsjednika Srbije, Vučića, izašao je na protest protiv studentskih demonstranata (kako ih zovu, iako odavno više nisu studenti, već širi narodni pokret). Njegov nastup bio je znak da čak i vlast zna kako protestovati na ulicama, štaviše, to može jer uživa široku podršku građana, podršku koja je ritualno verifikovana na izborima od 2012. godine, koje njegov brat pobjeđuje na čelu populističkog političkog pokreta.
Približavajući se tačkama gdje su se nalazili antivladini demonstranti, kamere su zabilježile poklič grupe Andreja Vučića prema protivnicima: “Ustaše, ustaše…!”
Iste noći, demonstranti protiv vlade formulisali su svoje skandiranje usmjereno protiv srpskog predsjednika, kojeg njegove pristalice nazivaju “Aco Srbine”, kao popularnu podršku njegovim nacionalnim ili nacionalističkim kvalifikacijama. Skandiranje protiv Vučića bilo je “Aco Šiptare!”.
Demonstranti su potom jasno stavili do znanja šta misle o etničkoj pripadnosti vlade formalno izazivajući specijalne policijske jedinice pitanjem i povikom „zašto ne idete na Kosovo?“; ako bi otišli na Kosovo, specijalne policijske jedinice Srbije bi morale tradicionalno tući i ubijati Albance, što je vrsta implicitne uloge koja se razlikuje od one koju su sprovodili i koja se radila, rutinskog premlaćivanja Srba.
Srbija je ušla u neviđenu napetost između dvije suprotstavljene strane, napetost za koju ne vjerujem da je postojala čak ni tokom pada Miloševića 5. oktobra 2000. Četvrt vijeka nakon pada Miloševića, ta napetost nije između “partizana” i “četnika”, između “komunista” i “demokrata” ili “proevropljana” i “prorusa”, već je postala nešto što se pojednostavljuje u vrijeđanje fudbalskih huligana i time je rat između Vučićevih ljubitelja vlasti i njegovih protivnika rat između “šiptara” i “ustaša”.
Naravno, ne zovu se svi demonstranti za i protiv vlasti međusobno „Šiptari“ ili „ustaše“, ali mi se čini da ova jednodnevna lekcija može biti indikativna za presjek društvenog fenomena Srbije. Pokazuje oživljavanje termina „Šiptari“ kao uvrede. U socijalističkoj Jugoslaviji, poštujući ispravan jezički oblik, građani Srbije imali su pravo da za svoje sugrađane biraju termin „Albanci“, ali neki od njih su birali „Šiptari“ ne samo da bi razlikovali Albance u Albaniji od onih u bivšoj Jugoslaviji, već i da bi opisali niži društveni status imenovane osobe. „Šiptar“ nije bio toliko etnička oznaka koliko oznaka društvenog ranga, fizičkih radnih zanimanja. „Šiptar“ je bio drugi naziv u Beogradu za nosača koji je morao nositi ugalj za loženje ili pilara koji je morao sjeći i slagati drva za loženje zimi.
I tako, kada demonstranti nazivaju predsjednika Vučića “Šiptarom”, oni to čine s dva cilja. Prvo, da pokažu da on nije “Aca Srbin”, a biti “Šiptar” je suprotnost braniocu srpskih nacionalnih interesa. I drugo, korištenjem ovog termina, on je također na nižem društvenom i civilizacijskom nivou od bilo kojeg građanina Srbije.
Upotreba termina „ustaše“ ima sličnu svrhu. Termin, koji je naziv za hrvatske izdajničke formacije tokom Drugog svjetskog rata, počeo se koristiti u Srbiji tokom raspada bivše Jugoslavije u pokušaju da se pokaže da je rat naoružanih Srba („nenaoružanog naroda“) za okupaciju i podjelu Hrvatske bio rat „antifašista“ protiv „ustaša“. Od tada, svako ko se protivi srpskoj nacionalističkoj politici u Hrvatskoj je „ustaša“, a to isključuje malo koga u toj zemlji. I, kao diskurzivno proširenje, „ustaše“ su sada studentski pokret usmjeren protiv predsjednika Vučića.
Oba određenja su dio starog i dobro poznatog obrasca dehumanizacije. Ako je Vučić “Šiptar”, onda on nije samo stranac u Srbiji, već i pripada društvenom sloju koji jednog dana opravdava nasilje nad njim. Nasilje Srbina nad Srbinom (brata nad bratom) nije prihvatljivo, ali njegova upotreba protiv “Šiptara” nije samo podnošljiva, već je tradicionalno i potpuno legitimna. Još je legitimnije, u ovom tumačenju, danas kada je ta niža klasa koja se nekada zvala “Šiptar” stvorila nezavisnu državu od Kosova koju je priznao veliki dio civilizacije, čak i one najnaprednije.
To čini nasilje koje će biti primijenjeno nad „ustašama“, nazivom koji se povezuje sa sistematskim progonom Srba u Drugom svjetskom ratu, a zatim je dat svim Hrvatima koji su stvorili svoju nezavisnu državu i učinili je članicom NATO-a i EU, potpuno i historijski opravdanim.
Na čudan način, Srbija se priprema za novi rat. Tokom devedesetih, dehumanizacija protivnika u drugim dijelovima Jugoslavije bila je upozorenje za kampanju nasilja protiv njih. Slovenci su bili „bečki konjušari“, Hrvati „ustaše“, Bošnjaci „Turci“, a Albanci jednostavno „Šiptari“ – svi dio ogromne antisrpske zavjere Vatikana, CIA-e i Irana. Biti konjušar, ustaša, Turčin ili Šiptar olakšavalo je rat protiv njih.
Sada, nakon svih ratova protiv drugih naroda, Srbija ulazi u diskurs koji mora opravdati nasilje nad političkim protivnicima unutar zemlje. „Albansko-hrvatski“ rat tako postaje posljednji rat za Srbiju.
Akteri sukoba na ulicama Srbije danas su djeca rođena ili odrasla tokom ovog vijeka. Dok je pažnja svijeta bila usmjerena na druge krize u svijetu, taj isti svijet je pretpostavio da će nekako, s protokom vremena, rane iz prošlosti zacijeliti, da će nove generacije koje će odrastati u Srbiji automatski biti demokrate i liberali poput većine svojih evropskih vršnjaka. Brojni kritički nastrojeni intelektualci u Srbiji upozorili su da se Srbija, kao i cijeli prostor bivše Jugoslavije, mora suočiti s prošlošću, kao svojevrsnim neophodnim temeljem za demokratiju, kao nešto što je Njemačka učinila svojim primjerom nakon Drugog svjetskog rata.
U raznim rezolucijama Evropskog parlamenta i u programima Berlinskog procesa, više puta je naglašeno da se Srbija mora suočiti sa svojom prošlošću. Ne samo da to nije učinila, već je prepisala prošlost na takav način da svaki zločin protiv drugih naroda, uključujući genocid, ima opravdanje i razumnost unutar sistema vrijednosti savremene srpske države.
Srbija nije znala niti htjela da se suoči sa svojom prošlošću. Sada njen problem postaje nemogućnost da se suoči sa sadašnjošću.
