Stari bosanski gradovi: Hlivno – Livno – Bistrički Grad

Stari bosanski gradovi: Hlivno – Livno – Bistrički Grad

Župa Hlivno spominje se još od X vijeka, a Bistrički Grad od 1326. godine. Te godine je Livno, Duvno i Glamoč bosanski ban Stjepan Kotromanić pripojio Bosni i od njih je nastala bosanska oblast Zapadne strane.

U livanjskoj župi je tada grad Bistrica, sigurno na mjestu kasnije glavne utvrde Livna.
U povelji kralja Ostoje, izdatoj 8.12.1400. godine, Hlivno je isto što i Bistrički Grad. Te godine Livno je u rukama vojvode Hrvoja Vukčića.

Godine 1430. i 1436. spominje se kao kraljevski grad , a 1448. i 1454. kao vlasništvo Kosača.

Godine 1436. ugarski kralj Matijaš Korvin ga je dao Vladislavu Hercegoviću, a 1466. zauzeo ga je Ivaniš Vlatković.

Hamdija Kreševljaković je mišljenja da su ga Turci zauzeli 1463. i držali s prekidom do poslije 1466. godine. Oni su ga utvrdili i postavili posadu sa dizdarom. Spominje se 1626. godine. Po pričanju Evlije Čelebija 1660. godine je popravljen. Godine 1833. u Livnu su se nalazila 34 topa. Napušten je 1878. godine.

Grad se prostran s pet kula. Postavljen je na brdu iznad današnjeg Livna. Do zemljotresa u Makarskoj 1962. bio je dosta dobro sačuvan, ali je tada znatno oštećen.

U srednjem vijeku imao je i podgrađe koje je bilo stjecište trgovaca ovog područja. Ostaci utvrđenog grada i podgrađa Livna ne dozvoljavaju nam da dobijemo jasnu sliku prvobitnog stanja . Ipak, na osnovu ovih možemo postaviti dosta dokumentovanu hipotezu o razvoju centralne utvrde i utvrđenog podgrađa.

Najstarija utvrda, grad Bisrica, bio je izgrađen istočno od izvora Bistrice ispod strmih litica. Na njenom mjestu je krajem XIV vijeka izgrađen grad Hlivni (Livno).

Sigurno je i ranije pod Bistričkim Gradom postojalo trgovište ili varoš. Brži razvitak trgovišta bio je rezultat izgradnje nove veće utvrde Hlivna.

Ovo je bila citadela unutar, nešto kasnije snažno utvrđenog, podgrađa – varoši. Ostaci citadele su posve oskudni, te ne možemo o njoj ništa određenije reći. Prirodni uslovi lokaliteta gdje je bila izgrađena daju nam mogućnost da kažemo da se prostirala istočno od izvora Bistrice do stijena na istoku i od položaja ostataka džabhane na jugu do stijena na sjeveru.

Radi zaštite sa sjevera , već u ovoj prvoj fazi izgradnje srednjovjekovne bosanske utvrde, iznad strmih litica izgrađen je odbrambeni zid sa najmanje tri kule. U sljedećoj fazi utvrđena je i varoš.

Centralna utvrda i utvrđena varoš obuhvatale su vrlo veliki prostor elipsastog oblika čije su osnove iznosile oko 740 x 450 m, a njegova površina je bila oko 27 ha, po čemu Hlivno spada u red najprostranijih utvrđenih gradova u Bosni i Hercegovini. Ovo možemo razumjeti kada znamo da je lokalitet od odličnog kamena i da su ljudi ovog kraja od najranijih vremena bili vrsni klesari.

Evlija Čelebi, koji je posjetio Hlivno 1660. godine, ostavio nam je iscrpan opis tvrđave i čaršije. Za tvrđavu kaže da leži na obronku Ravne planine, na vrletnoj Crvenoj stijeni, da je sazidana od klesanog kamena u obliku badema .

Zaista, ostaci citadele i perimentralni tok stijena na sjevernoj strani određuju oblik elipse sa dosta šiljatim vrhovima. Dalje Evlija kaže, da se tokom vremena utvrda euinirala, te ju je Melek Ahmed-paša popravio. Tom prilikom je pod tvrđavom podigao zid za topove (Tophanu), a na najvišem vrhu veliku kulu i skladište za municiju, kakvo ne postoji u Bosanskoj krajini. Ostaci ovog skladišta su se sačuvali.

U nastavku Evlija navodi da u tvrđavi ima 300 malih kuća, tri žitnice i Careva džamija u koju može stati svega 20 ljudi. Prostor na kojem se nalaze ostaci centralne utvrde dozvoljava smještaj ovih zgrada čijih tragova nema.

U čaršiji, Evlija piše, da je bilo devet mahala, 1100 kuća, prizemnih i na sprat od tvrde građe, polovina ih je pokrivena šindrom, a druga polovina kamenim pločama zbog velikih vjetrova. Od ostalih objekata on navodi 13 džamija, tri medrese, šest mekteba, šest derviških tekija, jedan hamam, jedan veliki han, više česama i čaršiju sa 300 dućana.

Evlijini podaci u slučaju opisa Hlivna su pouzdani.

Što je za nas od posebne važnosti, to je njegov podatak da su Turci samo popravljali veliki utvrđeni prostor utvrde i varoši Hlivna. Znači, sve što je perimetralno opasavalo utvrdu i čaršiju, potječe iz predturskog doba, vremena srednjovjekovne bosanske države.

Geodetski snimak iz 1883. godine daje podatke o sjevernim bedemima sa kulom Poletačom i kulom Ćošak, a još i danas su očuvani ostaci Efremove, Veis kule (Vujadinove) i Klanac kule. Evlija kaže da je Melek Ahmed-paša podigao samo veliku kulu na najvišem vrhu grada, što odgovara Efremovoj kuli.

Od najvećeg naučnog značaja bila bi arheološka istraživanja na srednjovjekovnim lokalitetima u Livnu, posebno na lokalitetu centralne utvrde – citadele.

 
Izvor: Husref Redžić – Srednjovjekovni gradovi u Bosni i Hercegovini

 

(MiruhBosne)

Previous Obilježen Dan sjećanja na poginule građane Sarajeva (VIDEO)
Next Banja Luka više liči na sjeverni dio Kosovske Mitrovice ili kakvog proruskog uzurpiranog teritorija Ukrajine, negoli na bilo šta kulturno i evropsko

You might also like

BH RAZGLEDNICA

Nesvakidašnja džamija Kušlat kod Zvornika (VIDEO)

Na putu između Zvornika i Konjević Polja, tačno na mjestu na kom se sastaju rijeke Drinjača i Jadar, pažnju prolaznika vijekovima privlači džamija Kušlat, smještena na istoimenoj špicastoj stijeni. Originalni

HISTORIJA

KRALJICA BOSANSKA, JELENA GRUBA, PRVA I JEDINA

Piše: dr. Ibrahim Kajan  Dok je bio živ bosanski kralj Dabiša Kotromanić, imala je samo naslov kraljice, bez vlasti i bez moći. Historija je poznaje kao kraljicu Jelenu koju je

BAŠTINA

Skaka: Bistrička stanica vraća se građanima Sarajeva (VIDEO)

Gradonačelnik Sarajeva Abdulah Skaka izjavio je da se stara Bistrička stanica, nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine, vraća građanima Sarajeva.