Prije 200 godina Sarajlije se digle protiv Ruždi-paše koji je bio zatočio ugledne Jevreje

Prije 200 godina Sarajlije se digle protiv Ruždi-paše koji je bio zatočio ugledne Jevreje

Sredstvima Agencije za međunarodnu saradnju i koordinaciju Republike Turske (TIKA) uspješno je obavljena restauracija nadgrobnog spomenika Moše Rafaela Attiasa, poznatog i kao Zeki Efendi Rafaelović, koji je vro značajna ličnost Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini i grada Sarajeva, javlja AA.

Prema riječima Elija Taubera, historičara i člana Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini, nagrobni spomenik Rafaelovića na Jevrejskom groblju u Sarajevu je jedan izuzetno rijedak spomenik, za kojeg se misli da je jedini takve vrste u svijetu.

Spomenik je karakterističan po tome što je ispisan na tri jezika, bosanskom, hebrejskom i turskom – arapskim pismom. Zeki Efendi je interesantan zbog toga što je to čovjek koji je istražio jedan dio historije Bosne i Hercegovine i napisao priču poznatu kao “Sarajevska Megila”, a to je priča o Sarajevskom purimu, prazniku koji Jevreji Sarajeva slave povodom događaja u kojem su građani Sarajeva prije 200 godina učinili napor i podigli se protiv tadašnjeg bosanskog valije Rušdi-paše, i u toj pobuni uspjeli spasiti Jevreje iz zatvora, odnosno spasiti im živote.

Jevrejsko groblje u Sarajevu je u značajnoj mjeri oštećeno tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu 90-ih godina. Tako je i nadgrobni spomenik Zeki Efendija oštećen i na kojem su bili tragovi metaka.

Moše Rafaelović ili Zeki Efendi, koji je bio historičar, prenio je podatke o značajnom događaju koji se desio 1819. godine u Sarajevu, a koji predstavlja jedan od najljepših primjera muslimansko-jevrejske saradnje.

Navodi se kako su prije tačno 200 godina sarajevski muslimani ustali protiv osmanskog Ruždi-paše, koji je zatvorio glavnog rabina ili hahambašu Mošu Danona i još nekoliko najuglednijih sarajevskih Jevereja. Bošnjaci islamske vjere su u pobuni iz tamnice oslobodili rabina i ostale Jevreje.

Sarajevski Jevreji tim povodm slave praznik koji se zove Sarajevski purim ili “Purim di Saray”. Ovaj praznik će ove godine zajednički obilježiti Islamska i Jevrejska zajednica u Bosni i Hercegovini.

Tim povodom će 7. novembra biti održana međunarodna konferencija, izložba historijskih dokumenata iz tog perioda, a na istu temu će biti objavljena i knjiga.

“Sarajevski Purim – Purim de Sarajevo”


-U oktobru 1819. godine spašeno je deset najuglednijih sarajevskih Jevreja sa rav Moše Danonom koje je sultanov namjesnik, bosanski valija Ruždi-paša, bacio u tamnicu i osudio na smrt, tražeći za njih visoki otkup koji Jevreji nisu mogli sakupiti. Ovaj događaj je uzbudio cjelo stanovništvo tadašnjeg Sarajeva koje se pobunilo protiv Ruždi-paše i 3.000 naoružanih Sarajlija su otišli pred vezirov konak da protestuju i da traže oslobođenje zatvorenika, istovremeno su Sarajlije napisale pismo Visokoj porti zahtijevajući pašino smjenjivanje i njegovo uklanjannje iz Bosne. To se uskoro i dogodilo, kazuju jevrejski izvori.

Sarajevska Megila, priča o pomenutom događaju

– Pohitaše sluge pašine i zaškripaše ključevima u bravama na vratima zindana i otvoriše ih da izvedu Rava i dvanaest Jevreja i dok oni to činjahu diže Ahmetaga Bajraktar Bjelavski, koji jahaše na vranome hatu, svoju sablju, pa reče glasom visokim:


“Ušima svojim čusmo riječi njegove ali očima nećemo da gledamo nedjela njegova. Jer nakane su zle njegove i zle njegove misli. Ustasmo jutros na oružje da se branimo zla, jer nam kazaše da je zlo došlo među nas i vidjesmo da je tako.
I kunemo se Alahom da ćemo ga iskorijeniti. Neka ne pukne puška nijedna – ako s druge strane ne izazove. Neka se ne zakrvavi nijedan handžar, ako se ne zatraži krvi naše. Nego ćemo se osloboditi zla i vezati ga, da nam ne naudi. A sada naprijed i obijte kapije i spremite lance za vezanje.”
Kad Ahmetaga izreče riječi ove, nasloniše se stotine ramenima svojim na kapije i škripahu baglame i uvijaše se gvožđe i mandali se prebijahu pod snagama njihovim.


I upravo bijahu sluge pašine izveli dvanaest Jevreja i njihova rabina i postavili na sred avlije pokraj šadrvana i zelenih šimšira na bijeloj kaldrmi avlijskoj i bijaše sa prozora paša gnjevni dao znake da se zamahne sabljom i glava odrubi rabinu starome kao prvome, kad se kapije otvoriše i od zveketa prelomljenih brava zadrhtaše dželatu ruke i pade mu sablja iz njih.
I neimaše vremena da se sagne i da je digne, jer ga uzeše dvije snažne ruke i trgnuše natrag.
Skloni se paša sa prozora, kad ugleda kako ulazi na kapiju vojska naoružanih Sarajlija, a njegove sluge, kako bacaju puške i noževe i namisli da dohvati sa duvara oružje svoje i da ispali puške u vođe i bajraktare, da bi tako oprao sramotu svoju.
Ali ne bijaše u njega srca junačkoga, nego se smisli a zamandali vrač i kad se čuše koraci pred njima povika: “Aman, aman!”
I kad se ukaza na njima bajraktar, drhtaše od straha i zaboravljaše na svoje dostojanstvo.


I Rav stajaše dolje na avliji i slušaše riječi koje govoraše paša u strahu svojem i ne činjaše mu se da čuje riječi koje dolazahu iz drugog kraja i čudaše se, jer im znadijaše smisao i da je Božja ruka u svemu i veseljaše se.
I dok vezahu pašu na kadifli minderima lancima gvozdenijem, skidahu Ravu i Jevrejima sinđire kojima im ruke bijahu vezane i govorahu im:
“Dođosmo da vas oslobodimo i da odvratimo zlo koje se spremaše da danas dode vama do glave a sutra nama. Nego idite – jer danas je dan subotnji i hvalite Boga svojega jer nas očuva od propasti i odbrani od zla.”
Rekoše im tako i umivahu ih i napajahu vodom iz šadrvana i davahu im haljine druge jer njihove bijahu razderane i mokre.
I stiša se vreva u konaku i dadoše naloge da se svijet raziđe kućama i razilažahu se pjevajući i udarahu bubnjevi i kliktahu žurne. I iđaše Rav naprijed a za njim glavari općine, a konjanici sa svih strana ispraćivahu ih do hrama i kad dođoše u predvorje reče rav pratiocima:
“Neka je blagoslovljeno ime Njegovo, Boga našega! Sagriješismo – ali ne činismo grijehova za koje nas optužiše. I vidje Gospod da su nam srca radosna i duše pune Gospoda i veseljaše se.
I posla svoju riječ i ja je nađoh.

– A bijaše paša zatvoren i upravljaše zemljom Ahmet Bajraktar.
Tada napisaše pismo veliko i udariše muhure i pečate pod njega i tražiše od sultana, da bi kaznio Ruždi pašu i odnese pismo konjanik i predavaše ga drugom konjaniku, a ovaj ga predavaše dalje i tako stiže pismo u dvorove velikog sultana Mahmuta desetog dana od dana kad bi poslano.
I bi pročitano pismo sultanu i sultan razumije sadržaj njegov i kaza:
“Tužba je velika na slugu mojega, Ruždi pašu – ali su i njegova nedjela velika.”
I zapovijedi sultan, da se napisu fermani i imenova sultan pašu drugog, da bi upravljao narodom u Bosni i u fermanu bi zapisano, da Ruždi pašu otpreme u Stambol vezanijeh ruku i da mu skinu znakove sa haljina – jer se bijaše ogriješio o zakone i snovaše zlo narodu, kome trebaše da čini dobro.
I kad stiže novi paša – dočekivaše ga narod i pozdravljaše ga, a niko ne znadijaše kad Ruždi pašu izvedoše vezana iz konaka i otpremiše, jer sve to činjaše se noću, da ne bi sramota za njega bila velika. Jer tako naredi Ahmet Bajraktar, čovjek pravedan i koji voljaše slobodu.
I stiže u svoje vrijeme glas iz Carigrada da bi pogubljen Ruždi paša na dan kako kaza rabi Moše Danon, a bijaše to dan sedamdeset i četvrti. I zapovijediše da se u hramu zapiše dan kada se oslobodiše i upisaše u kamen dan četvrtog hešvana i slavljahu taj dan kao dan veselja… zapisao je pored ostalog o pomenutom događaju Zeki Efendi .

Od pisane građe o ovom događaju sačuvan je i Mahzar – peticija upućena Visokoj porti u Carigradu protiv Ruždi-paše koju je potpisalo 249 najuglednijih sarajevskih muslimana.

(MiruhBosne)

Previous Učenici i studenti u akciji pošumljavanja na Igmanu
Next Alen Muhić u UN-u: Moj biološki otac je neosuđeni ratni zločinac

You might also like

NASLIJEĐE

Sarajevo: Zaštita stećaka na Skenderiji

Radnici građevinske firme “Sela” su započeli s realizacijom projekta postavljanja zaštitne ograde duž obale Miljacke kod taksi štanda na Skenderiji. Projekat finansira Općina Centar koja je za ovu namjenu izdvojila

HISTORIJA

Bitka pod Banjom Lukom 4. augusta 1737. – Dan kada su Bošnjaci potukli moćnu austrijsku vojsku

.. Osvanuo jei 4. kolovoza, nedjelja, dan boja pod Banjom Lukom. Taj je dan zlatnim slovima upisan u povijesti Bosne i Hercegovine. I prije no što pređemo na opisivanje ovog boja,

NASLIJEĐE

Muzej drvorezbarstva u Konjicu

Sredinom juna ove godine Konjic je dobio prvi Muzej drvorezbarstva, jedinstveni objekat u Bosni i Hercegovini koji čuva tradiciju specifičnog zanata Konjičana, a koja seže sve do 1885. godine. Muzej