Dubrovački srednjovjekovni izvori o bici koja se odigrala 15. juna 1389. na Kosovu polju navode da se odigrala između: ‘tra Bosnesi e Gran Turco‘ – između Bosanaca/Bošnjaka i Velikog Turčina.
– Pobjedu nisu dobili ni Turci, ni Bošnjaci, jer je bila velika pogibija, zaključuje najraniji dubrovački izvor koji govori o sporednoj bosanskoj bici iz srednjeg vijeka.
Kasniji tekstovi dubrovačkih autora navode Ilire (posebno se spominje Ilir Milon Kable – kasnije nazvan Miloš Obilić). Na koncu, Orbini ističe Slovene (u nekim prevodima Bugare) kao one koji su se sukobili s Turcima.
– Ovde je u prvom planu priče junak optužen da je izdajnik, koji to opovrgava delom, ubistvom turskog sultana. Njegovo ime je Milo (Mylo) ili Milon Kable (Mylon Chable), a po narodnosti je Ilir, dok se vladar koji sumnja u njegovu vernost zove Stjepan i on je car Makedonaca i Rašana – navodi Ivan Čolović dok komentariše pisanje dubrovačkog autora Feliksa Petančića.
Komentarišući ono što je o pomenutom boju pisao Ludovik Lujo Crijević Tuberon, Petančićev sugrađanin i savremenik, Čolović navodi: Vođa vojske koja se sukobila s Turcima i ovde se zove Lazar, ali je on „kralj dardanski” (Dardanorum rex), a njegovi podanici su, pored Dardanaca, još i Iliri i Makedonci, dok se Muratov ubica zove Milon, kao kod Petančića.
Naknadno pisanje/prekrajanje historije i rađanje mitova…
Srbijanski historičar Ilarion Ruvarac (1832-1905), iako je odbacivao određene mitove vezane za bitku, nastojao se držati onog glavnog te ljutito pokušavao odbaciti navode o bosanskom kralju i borbi između Turaka i Bošnjaka na Kosovu 1389. godine. Sličnu reakciju imao je i Ljubomir Kovačević, kako navodi Čolović. Kovačević je u prijevodu originalnih izvora čak mijenjao same nazive – pišući ‘Srbi’ tamo gdje stoji ‘Bošnjaci’!
– U kritičkom pretresanju izvora u kojima se govori o sastavu Lazareve vojske, Ruvarac je pokazao da i on ponekad ume da bude rodoljubivo pristrasan. Da bi pokazao da tu sem Srba nije bilo nikoga drugog on je neke izvore koji tome protivreče prosto otpisao kao beznačajne, a druge propratio potcenjivačkim primedbama. Tako je olako prešao preko dva izuzetno važna i potvrđeno autentična dokumenta o Kosovskoj bici – Tvrtkovog pisma Trogiranima i njemu upućenog pisma firentinskog senata – po svemu sudeći nezadovoljan što se tu ne pominje Lazar nego samo „bosanski kralj”. Pročitavši šta tu piše, Ruvarac je ljutito zaključio da „čovek ne zna šta da misli i kako da nazove toga bosanskog kralja“ i da je „najpa
metnije ne osvrtati se na ta oba pisma”, što je, kako je primetio Sima Ćirković, „suprotno principima kojima se Ruvarac inače rukovodio u istraživačkom radu“ (Ćirković 1992: 14).
Pominjanje Bosanaca na Kosovu Ruvarac nije mogao da oprosti ni dubrovačkom analisti koji je krajem XV veka zabeležio priču o borbi između Muratovih Turaka i Bosanaca na čelu sa Lazarem, kraljem Bosne. Poručio je „Srbinu i srpskom sinu“ da ni slučajno ne čita tog „jal’ fratra jal’ inače popa”, niti druge dubrovačke letopisce, da mu ne bi pozlilo, te da će ga zbog straha za njegovo zdravlje poštedeti i svojih saznanja o tome ,,ko su bili ti Dubrovčani od iskona i docnije i sve do jučer, i kako su se ponosili i odnosili prema tvojim starima i prema onome što je tebi sveto, oj Srbine i srpski sine” (Ruvarac: 235).
Interesantno je da je ovaj dokument iz Dubrovačkog arhiva izazvao rodoljubivu reakciju i Ljubomira Kovačevića. On je, međutim, mislio da zapis anonimnog analiste zaslužuje pažnju, ali da u prevodu s italijanskog na srpski jezik treba ispraviti mesta na kojima se pominju Bosanci i bosanski kralj, tako da u njegovom prevodu ovaj zapis glasi: „,1389. 15. juna, na Vidov dan, u utorak, bila je bitka između Srba i cara turskog. Od Srba su bili: Lazar, srpski kralj, Vuk Branković i Vlatko Vuković, vojvoda. I bi velika pogibija i turska i srpska, i malo ih se vratilo natrag. Car Murat ubijen je, a i srpski kralj. Pobedu nisu dobili ni Turci, ni Srbi, jer je bila velika pogibija. Boj je bio na Kosovu polju“. U napomeni je Kovačević ukazao na autorovu grešku, koja je u prevodu ispravljena: „Srbi se zovu Bošnjaci“ (Kovačević: 328).
Ivan Čolović u knjizi čija tematika tretira širu priču oko kosovskog mita (Smrt na Kosovu polju; istorija kosovskog mita, 2016), navodi i sljedeće:
– Do Dositeja Obradovića“, kaže Skerlić, „srpski nacionalizam ima vrlo lokalan i usko konfesionalan karakter. Krajem XVIII veka, u srpskom nacionalnom pokretu, ukoliko ga uopšte i ima u današnjem smislu te reči, učestvuju uglavnom Srbi iz Ugarske koji su, povezani verskim vezama, potpali pod karlovačkoga mitropolita. (…) Kod ugarskih Srba, progonjenih zbog vere, nacionalno osećanje ograničilo se samo na pravoslavlje, a katolici u Slavoniji i Bačkoj stavljeni su van nacionalne zajednice.
Oko 1780. godine, srpsko osećanje ograničeno je samo na pravoslavne Srbe u Ugarskoj, a nacija je više jedna veroispovest jedne ograničene pokrajine“ (Skerlić 1966: 340).
Za narativno posrbljavanje boraca koji se 1389. godine na Kosovu tuku protiv Osmanlija o kome svedoče, pored drugih izvora, i Priča i Rodoslov, može se reći da predstavlja prvu etapu formiranja nacionalno-romantičkog diskursa o Kosovu, odnosno nacionalističkog kosovskog mita. Ona ne ide dalje od, kako bismo danas rekli, etničkog brendiranja jedne slavne priče, s ciljem da se tako Srbi jasno etnički profiliraju i afirmišu, da steknu priznato mesto u istoriji hrišćanskih naroda, a time i što bolje pozicije u Habzburškoj monarhiji…
(MiruhBosne)
Kosovo – ‘Termopile Bosanske’ ili zaboravljena bosanska periferija
