Španija, Slovenija i Irska pozvale su Evropsku uniju da razgovara o suspenziji sporazuma o pridruživanju s Izraelom, rekavši da blok više ne može ostati “na margini” dok se uslovi u Gazi, okupiranoj Zapadnoj obali i Libanu pogoršavaju.
Govoreći pred sastankom ministara vanjskih poslova EU u Luksemburgu u utorak, španski ministar vanjskih poslova Jose Manuel Albares rekao je da su tri zemlje formalno zatražile da se to pitanje stavi na dnevni red.
„Španija je, zajedno sa Slovenijom i Irskom, zatražila da se danas razgovara i debatuje o suspenziji Sporazuma o pridruživanju između Evropske unije i Izraela“, rekao je Albares.
„Očekujem da će svaka evropska zemlja podržati ono što Međunarodni sud pravde i UN kažu o ljudskim pravima i odbrani međunarodnog prava. Sve drugačije bio bi poraz za Evropsku uniju“, dodao je.
U zajedničkom pismu poslanom prošle sedmice šefici EU za vanjsku politiku Kaji Kallas, tri vlade su saopštile da je Izrael preduzeo niz mjera koje “krše ljudska prava i međunarodno pravo i međunarodno humanitarno pravo”, dodajući da je time prekršen sporazum iz 1995. godine koji definiše političke, ekonomske i trgovinske odnose između EU i Izraela.
Rekli su da su ponovljeni apeli Izraelu da promijeni kurs bili ignorisani. Ministri su ukazali na predloženi izraelski zakon kojim bi se uvela smrtna kazna vješanjem za Palestince osuđene na vojnim sudovima, opisujući to kao “teško kršenje temeljnih ljudskih prava” i daljnji korak u “sistematskom progonu, ugnjetavanju, nasilju i diskriminaciji” s kojima se suočavaju Palestinci.
Također su spomenuli humanitarnu krizu u Gazi, rekavši da su uslovi tamo “nepodnošljivi”, uz kontinuirano kršenje sporazuma o prekidu vatre i nedovoljnu pomoć koja ulazi na teritoriju.
U pismu se upozorava da se nasilje na okupiranoj Zapadnoj obali također intenzivira, a doseljenici djeluju “potpuno nekažnjeno” uz tekuće izraelske vojne operacije, uzrokujući smrt civila.
„Evropska unija više ne može ostati po strani“, napisali su ministri, pozivajući na „hrabru i hitnu akciju“ i rekavši da sve opcije trebaju ostati na stolu.
Tri zemlje su tvrdile da je Izrael prekršio Član 2 Sporazuma o pridruživanju između EU i Izraela, koji odnose povezuje s poštovanjem ljudskih prava. Ranija revizija EU već je utvrdila da Izrael ne ispunjava te obaveze, rekli su, dodajući da se situacija od tada dodatno pogoršala.
Tokom donatorske konferencije u Briselu, Kallas je rekla da su procijenjeni troškovi obnove Gaze porasli na 71 milijardu dolara.
Irska i Španija su prvi put insistirale na reviziji sporazuma 2024. godine, ali taj napor nije uspio dobiti dovoljnu podršku država članica koje podržavaju Izrael. Kasnija inicijativa koju je predvodila Holandija uspjela je pokrenuti procjenu EU, koja je zaključila da je Izrael “vjerovatno” prekršio svoje obaveze prema paktu.
Moguće trgovinske mjere, uključujući suspenziju dijelova odnosa, kasnije su razmatrane, ali nisu provedene nakon što se Izrael obavezao da će značajno povećati humanitarnu pomoć koja ulazi u Gazu.
Zakon o okupiranim teritorijama
Irska također nastoji oživjeti svoj Zakon o okupiranim teritorijama, prvi put predstavljen 2018. godine, kojim bi se zabranila trgovina robom i uslugama iz ilegalnih naselja na okupiranoj palestinskoj teritoriji, uključujući Zapadnu obalu. Napredak je zastao uprkos jednoglasnoj podršci u donjem domu parlamenta, Dailu.
U međuvremenu, Španija i Slovenija su poduzele mjere za suzbijanje trgovine s ilegalnim izraelskim naseljima na okupiranoj Zapadnoj obali nakon kontinuiranih javnih protesta i rastućeg političkog pritiska. U augustu prošle godine, Slovenija je zabranila uvoz robe proizvedene na teritorijama pod okupacijom Izraela, postavši jedna od prvih evropskih država koje su poduzele takav korak.
Španija je kasnije te godine donijela uredbu o zabrani uvoza iz ilegalnih izraelskih naselja, a mjera je stupila na snagu početkom 2026. godine.
Sve tri zemlje su formalno priznale Državu Palestinu u maju 2024. godine, u onome što je široko viđeno kao koordinirani diplomatski potez usmjeren na povećanje pritiska za rješenje o dvije države, izvještava AJ.
