Veliki broj nekropola stećaka na teritoriji Srebrenice i Bratunca

Veliki broj nekropola stećaka na teritoriji Srebrenice i Bratunca

 

Poznati nadgrobni spomenici, stećci ili mramorje, kako su poznati u narodu, veoma su zastupljeni i na teritoriji istoka Bosne i Hercegovine, Srebrenice i Bratunca, gdje ih ima oko 2.000.

Stećci se vežu za granice nekadašnje srednjovjekovne Bosne i ubraju se u bosanske srednjovjekovne spomenike. Na granicama između Bosne i HercegovineH, Srbije, Crne Gore i Hrvatske pronađeno je više hiljada ovih nadgrobnih spomenika, koji pokazuju da je dolazilo do migracije stanovništava i pomjerenja granica tadašnje Bosne.

Stećci predstavljaju jedinstvenu pojavu u svijetu, koji svojom brojnošću, raznovrsnim oblicima, ornamentima, simbolikom, epitafima daju originalnost i posebnu vrijednost u vremenu i prostoru na kojem su rasprostranjeni.

Nastanak stećaka veže se za period od 12. do 16. vijeka, dok se u litaraturu spominje i ranije. Nadgrobni spomenici su najbrojniji i najznačajnije kulturno-istorijsko naslijeđe Bosne i Hercegovine.

Prema riječima istoričara Senada Đozića, tokom srednjeg vijeka u Bosni i Hercegovini živjeli su predstavnici konfesija Crkve bosanske, pravoslavaca i katolika.

“Iako se stećci prepisuju Crkvi bosanskoj, bogumilima, opšte je poznato da su i druge konfesije ugrađivali stećke kao svoje nagrobne spomenike, čime su obilježavali mjesta pokojnicima”, ističe Đozić, kustos Muzejske zbirke Narodne biblioteke Srebrenica.

Na teritoriji Srebrenice i Bratunca 87 nekropola stećaka

Područje Srberenice i Bratunca izuzetno je bogato ovim spomenicima, gdje je, prema posljednjem popisu, registrovano oko 2.000 stećaka različite veličine, oblika i forme.

Turistička organizacija Srebrenica, na čelu sa Seadom Jahićem, magistrom georgrafije, 2013. godine izvela je detaljno istraživanje nekropola stećaka, gdje je registrovano 87 lokacija sa oko 2.000 stećaka na teritoriji Srebrenice i Bratunca.

“Nekropole broje od dva stećka, pa do više od stotinu stećaka. Uglavnom su smještene na manjim ili većim uzvišenjima, sa lijepim pogledom na okolinu, pristupnim stranama i vezane su za srednjovjekovne gradove i naselja”, ističe Jahić, koji je sa istraživanjem počeo 2010. godine.

Stećak u dvorištu kapele Svete Marije

Tokom istraživanja nekropola i stećaka urađene su skice mikro lokacija, čije su koordinate registrovane GPS uređajem, opis stanja u kojem se nalaze te njihova horizontalna i vertikalna zastupljenost na području Srebrenice i Bratunca. Prvi put urađena je i karta nakropola, iz koje je moguće vidjeti rasprostranjenost nekropola i njihovu veličinu po broju stećaka. Na osnovu rezultata istraživanja, dat je i prijedlog valorizacije nekropola stećaka u oblasti turizma.

Takođe, tokom istraživanja je utvrđeno da su uz određeni broj nekrorpola stećaka smještena i savremena muslimanska mezarja, pravoslavna i katolička groblja, što govori o kontinuitetu života ljudi na ovim prostorima.

“Na prostoru srebreničko-bratunačkog kraja u prošlosti je postojao i veći broj nekropola, ali su one godinama uništavane, jer su na tim lokacijama izgrađeni stambeni i poslovni objekti, putevi i druga infrastruktura. Njihov broj se od Srednjeg vijeka, kroz istoriju, konstatno smanjivao”, kaže Jahić.

Ljudi na selima stećke su koristili i za izgradnju kuća i pomoćnih objekata, a Jahić kaže da su imali slučaj da kod jednog domaćina prag kuće bude stećak, dok je kod drugog mjesto gdje krava leži bio ovaj nadgrobni spomenik.

Prema predanjima jednog starca iz Ljeskovika, čovjek koji je izgradio štalu koristeći kamen od stećaka da ojača temelje sutradan, nakon izgradnje, štale nije bilo.

Jedna legenda objašnjava zbog čega stećci u narodu nose ime “kemani svatovi”. Od davnina prepričava se legenda da je u neposrednoj blizini jedne od nekropola stećaka došlo do susreta dvije povorke svatova, gdje je došlo do svađe, obračuna, gdje su se okamenili, odakle ih narod naziva “kameni svatovi”. Ustvari, radi se o stećcima različitih oblika, najčešće stećcima u obliku stubova.

Sve vrste stećaka zastupljene

Na teritoriji Srebrenice i Bratunca zastupljene su sve vrste stećaka, od osnovnih obilika, ležećih i stojećih, sa postoljem i bez, u obliku sanduka, sljemenjaka i stubova…

“Stećci ovog kraja dobro su ukrašeni različitim motivima. Mada zastupljenost i vrsta ukrasnih motiva kao i veličina i oblici nisu ravnomjerno zastupljeni. Ukrasni motivi su veoma raznovrsni i oni se kreću od astralnih, biljnih motiva, prikaza ljudskih figura, scena iz lova, različitih krstova, a zastupljeni su i motivi oružja koje se koristili u to vrijeme. Najčešće su to bili štitovi, mačevi, lukovi, strijele…” objašnjava Jahić.

On ističe da je na teritoriji Bratunca veliki broj bogato ukrašenih stećaka, najčešće sa motivima lova ali i drugih, i da nisu velikih gabarita kao na teritoriji Srebrenice. koji zato imaju manje ukrasa. Prema njegovim riječima, na teritoriji Srebrenice zabilježeno je najmanje tri stećka sa natpisom, od kojih je jedan najpoznatiji i najčitkiji – Zguljanski stećak u obliku stuba.

Stećak u naselju Bučje sa prekrštenim rukama

“Na jednoj strani se nalazi tri ruže, a na drugoj, prema procjeni stručnjaka, štap starješine bogumilskog ili pripadnike Crkve bosanske. Sa bočne strane stoji da je na tom mjestu ukopan Krstijan (pripadnik reda u hijerahiji bosanske crkve) Ostoja”, rekao je Jahić.

Sa natpisom zabilježeno je još dva stećka, jedan na lokaciji Klisa, gdje se nalazi katolička kapela Svete Marije u Srebrenici, gdje je ostao samo fragment, a treći stećak pronađen je nizvodno niz Drinu, gdje stoji natpis “strojnik”, što se takođe veže za Crkvu bosansku.

“Većina naptisa počinje riječima ‘se leži’, ili ‘ase leži’, što znači ovdje počiva. Interesantni su i natpisi koji završavaju molbom da se spomenici ne skrnave”, rekao je istoričar Đozić i dodao da su natpisi pisani bosančicom, narječjem ikavštinom.

Najveći broj stećaka pronađen je na nadmorskoj visini od 300 do 600 metara, koja se vežu za gradove ili naselja i obično su na istočnoj, osunčanoj strani.

Tri nekropole upisane u nacionalne spomenike BiH

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercefgovine donijela je odluku da se tri nekropole stećaka sa teritorije opštine Srebrenica uvrste u nacionalne spomenike. Tako su evidentirane nekropole na lokalitetu Grebnica, naselju Bučje i Bektića brdo u naselju Bektići.

Đozić smatra da je lokalitet u naselju Bučje jedan od najznačajnih na teritoriji Srebrenice.

“Na toj lokaciji nalazi se nekoliko gabaritnih stećaka. Na jednom od njih koji je u obliku sljmenjaka postoji jedna geometrijska-figuralna predstava, gdje je isklesana osoba sa prekrštenim rukama na prsima i dvojne spirale”, ističe Đozić.

Na srebreničkoj teritoriji većina nekropola je od izuzetnog značaja.

“Na teritoriji opštine Srebrenica imamo nekropolu sa najkrupnijim stećcima u Bosni i Hercegovini, a to su lokalitet Zlatište kod Ljeskovika, gdje se nalaze stećci u obliku sljemenjaka visine oko dva, dva i po metra, dužine od tri i po metra, i to su impozantni objekti, koju su izuzetno dobro očuvani i pravljeni su od kvalitetnog kamena”, kaže Jahić i dodaje da su neophodna detaljna istraživanja ovog područja, prije svega arheološka.

Sljemenjaci kod Ljeskovika

Do sada mnogo urađeno na zaštiti stećaka

U Srebrenici je nekoliko nekropola označeno i očišćeno, a najveći problem predstavlja njihovo održavanje. Jahić ističe da je tokom istraživanja i popisa stećaka u Srebrenici i Bratuncu od 2010. do 2013. gpodine utvrđen veliki broj stećaka koji se nalaze u dobrom stanju, ali da je neophodno da se radi više na projektima koji će zaštiti nalazišta koja godinama nestaju najčešće zbog ljudskih uticaja.

“Svakako je važno sve nekropole kandidovati za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine, ali i na UNESCO-vu listu zaštićenih spomenika”, rekao je Jahić.

Zbog nebrige, veliki broj lokacija je zarastao u korov, šiblje i šumu, zbog čega postoji osnovana sumnja da bi broj nekropola mogao biti još veći.

Na teritoriji opštine Bratunac proteklih godina nešto je urađeno na dvije nekropole u Kravici i Fakovićima, gdje je obavljeno istraživanje koje je predvodio arheolog Mirko Babić iz Muzeja Semberije.

Direktor Turističke organizacije Bratunac Miodrag Lončarević kaže da je u planu da se nekoliko nekropola zaštiti sredstvima Opštine Bratunac ali da ne može precizirati kada će se to dogoditi.

Zajednički adut na listi UNESCO-a

Zajednički projekat Srbije, Crne Gore, Hrvatske i Bosne i Hercegovine započet je 2009. godine, kada je nominovan projekat pod nazivom “Stećci – srednjovjekovi nadgrobni spomenici”, koji je 2016. godine proglašen Svjetskom baštinom UNESCO-a, gdje je uvršteno 30 lokacija, od čega 22 u Bosni i Hercegovini, po tri u Srbiji i Crnoj Gori i dva u Hrvatskoj.

Sljemenjaci kod Ljeskovika

U Bosni i Hercegovini registrovao je oko 60.000 stećaka, u Hrvatskoj oko 4.400, u Srbiji oko 4.100, dok je u Crnoj Gori oko 3.500 nadgrobnih spomenika. Jahić ističe da je od izuzetno velike važnosti da se stećci nađu na UNESCO-ovoj listi iako je ovo kulturno-istorijsko naslijeđe Bosne i Hercegovine.

“Stećci su autohtono kulturno-istorijsko nasljeđe Bosne i Hercegovine, koje se veže za granice Srednjovijekovne Bosne. Oni se nalaze i na teritorijama drugih država, zbog čega su i oni to valorizovali. Moram izraziti žaljenje da, iako imamo veliki broj nekropola, nijedna nije se našla na zajedničkoj listi UNESCO-a, dok je u susjednoj Bajinoj Bašti [Srbija], odmah na granici sa našom zemljom, na drugoj obali Perućačkog jezera, uvrštena nekropola”, kaže Jahić i ističe da je na bh. strani veći broj stećaka koje su bolje očuvani i bogatije ukrašeni.

Na prostoru gdje je izgrađeno vještačko jezero Perućac, mjesto Klotjevac, potopljene su još dvije nekropole stećaka. U Bajnoj Bašti evidentirano je 30 nekropola, a dvije se nalaze u Nacionalnom parku Tara.

Jahić je mišljenja da opštine Srebrenica i Bratunac sada imaju osnovu da krenu sa izradom projekata koji bi se bavili zaštitom, istraživanje i valorizacijom nekropola stećaka, što bi rezultiralo boljom turističkom ponudom, u čemu moraju pomoći ustanove, lokalna zajednica, entitet i država.

 

Izvor: Al Jazeera

Previous Pariz: Namještaj bosanske firme u čuvenom Starbucksu
Next Hrvatski general o obuci hr. vojnika na bosanskoj teritoriji - ‘Bila je to vojska druge države, pa smo ih vodili kao nogometne klubove’

You might also like

NASLIJEĐE

KINESKI DOKTORANT GRAƉEVINE U BiH DOPUTOVAO ZBOG BOSANSKIH PIRAMIDA

Bosanska dolina piramida privlači zainteresirane za drevnu prošlost sa svih strana svijeta. Proteklih dana najzanimljiviji je bio susret s mladim Wu Fanom, kineskim doktorantom sa Fakulteta za građevinu u Pekingu,

NASLIJEĐE

Pašina tabija i Počitelj bit će centar kulturno-umjetničkih dešavnja

  Federalna ministrica okoliša i turizma Edita Đapo je danas potpisala ugovor sa Ecoplan d.o.o. Mostar, kao izvršiocem projekta realizacije planiranih aktivnosti nužnih za završetak Druge faze rekonstrukcije i revitalizacije

NASLIJEĐE

Nacionalni spomenici: Konak Suljagića u Špionici Donjoj

  Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2012. godine, proglasila je „Graditeljsku cjelinu – Konak Suljagića sa pratećim objektima u Donjoj Špionici, općina Srebrenik“, nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Nacionalni spomenik čini