Na današnji dan rođen je Mehmed Spaho

Na današnji dan rođen je Mehmed Spaho

 

Na današnji dan (13. mart 1883.) u Sarajevu je rođen Mehmed Spaho, bošnjački političar i vođa Jugoslavenske muslimanske organizacije (JMO).

Jedno od njegovih značajnih političkih dostignuća je “turski paragraf”. Naime, prilikom donošenja Vidovdanskog ustava 1921. godine, ili prvog ustava novouspostavljene jugoslavenske države, Spaho je dobio teritorijalnu kompaktnost Bosne u novoj administrativnoj podjeli zemlje, ili čuveni čl. 135, odnosno „turski paragraf”, kako se taj članak kolokvijalno zvao. Ustavom je nova kraljevina bila podijeljena na 26 oblasti, a jedino je zaključeno da Bosna i Hercegovina neokrnjena „ostaje u postojećim granicama”.

Spomenutim članom je „Spaho načelo autonomije, kompaktnosti i posebnosti Bosne unutar složene jugoslavenske zajednice, pa bez obzira kako se ona zvala, čvrsto afirmisao kao osnovni cilj, ili osnovnu vrijednost, svake bošnjačke politike. To je njegova temeljna zasluga, ili doprinos razvoju bošnjačkog političkog mišljenja i bosanske političke prakse” – kako je to prokomentirao Šaćir Filandra.

Još jedna zasluga dr. Spahe je bila u tome da se stalo na kraj (uglavnom srbijanskom) bezakonju i otimanju, najviše u Bosni, ali i SHS-u, doprinijevši zaustavljanju političke krize u zemlji, što je Muhamed Hadžijahić djelimično i dokumentovao.

Dr. Mehmed Spaho je bio i ostao bosanski političar koji je principe autonomije, kompaktnosti i posebnosti Bosne i Hercegovine unutar jugoslavenske zajednice čvrsto afirmisao kao cilj vlastite politike, ili konsekventno osnovnu vrijednost svake bošnjačke politike. To se može smatrati njegovom temeljnom zaslugom i doprinosom razvoju bošnjačkog političkog mišljenja i bosanske političke prakse, zajedno sa reisu-l-ulemom Džemaludin ef. Čauševićem i nizom drugih boraca za očuvanje svoje zemlje i svog nacionalnog i duhovnog identiteta, protiv povijesnih i geostrateških zamki Bosni i Bošnjacima.

Biografija

Mehmed Spaho je rođen u 13. marta 1883. godine u Sarajevu, od oca Hasana i majke Fatime. Otac mu je bio veliki poznavalac šerijatskog prava, te je poslove kadije obavljao u Jajcu, Sofiji, Damasku i Kairu. Odrastao je u porodici u kojoj je pored roditelja imao tri sestre (Behija, Aiša i Habiba), i dva brata (Fehim i Mustafa).[1] Osnovnu školu i Veliku realnu gimnaziju je pohađao i završio u Sarajevu kao dobar učenik. 1906. godine je diplomirao na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beču. Krajem 1907. godine polagao je doktorski ispit a 7. februara 1908. godine je i službeno promoviran u doktora pravnih nauka.U vrijeme studija, u Beču, Spaho je bio član organizacije pod nazivom “Zvijezda”, organizacije koja je okupjala muslimanske studente. Po povratku iz Beča, radio je kao sudski prislušnik do 1908. godine. Od 1910. godine radio je za advokata Josefa Fischera kao advokat pripravnik.[2] Kada je 1910. godine u Sarajevu osnovana Trgovačko-obrtnička komora, na sjednici održanoj 11. novembra iste godine, Spaho je izabran za sekretara komore. Tu dužnost je preuzeo 1. januara 1911. godine. 1914. godine izabran je u Gradsko vijeće Sarajeva, nakon što se njegov politički saradnik i prijatelj, Esad Kulović, povukao sa te funkcije. Već ovim, Spaho se počeo baviti i ekonomijom i politikom.

Politički život

Za vrijeme postojanja Kraljevine SHS dolazi do formiranja različitih organizacija i stranaka koje okupljaju muslimansku elitu. Muslimanska narodna organizacija (MNO), kasnije JMO, politička partija osnovana 1906. godine, bila je veliki oponent režima i promovisala je ideju posebnosti muslimana u odnosu na pravoslavce i katolike. Nakon 16. februara 1919. godine i donošenja odluke o formiranju JMO Spaho postaje član te stranke u maju iste godine.

Nakon uspostave šestojanuarske diktature i formiranja nove Vlade, prestaje obavljati funkciju ministra trgovine i industrije, koju je obavljao od 1927. godine u vladi Velje Vukičevića. Osnivanjem nove vlade na čije čelo je postavljen general Petar Živković, kao jedan od mogućih ministara u toj Vladi spominjao se i Mehmed Spaho. Međutim, iz razgovora Spahe sa njemačkim konzulom u Sarajevu, Driefelom, saznajemo da mu je doista nuđena pozicija ministra u Vladi, što je Mehmed Spaho odbio jer je od njega bilo zatraženo da dâ svoj pristanak na podjelu Bosne.

Period od uspostave diktature pa do 1932. godine karakteriše se kao političko mirovanje Spahe, jer je nakon 6. januara 1929. godine u tadašnjoj Jugoslaviji ugašen politički život, a sve političke partije vjerskog ili lokalnog obilježja su zabranjene.

Bio je član Muslimanske narodne organizacije, član Narodnog vijeća poslije sloma Austro-Ugarske i ministar u Kraljevini SHS od 1921. do 1939. godine. Mehmed Spaho je bio prvi Bošnjak u Vladi Kraljevine SHS, a kao jedan od trojice ministara iz BiH i to po etničko-vjerskom ključu: Hrvat dr. Tugomir Alaupović je bio ministar vjera, a Srbin Uroš Krulj ministar zdravlja. Spaho je također jedan od dva priznata zastupnika Jugoslavenske muslimanske organizacije među 11 Bošnjaka od 42 zastupnika Narodnog vijeća SHS za BiH. Jugoslavenska muslimanska organizacija je u to vrijeme smatrala da joj pripada 15 zastupničkih mjesta.

“Pa zar ne vidiš kako vrijeme postupa i sa vlasnikom ovog groba”

Na Ahiret je preselio 1939. godine u Beogradu pod nerazjašnjenim okolnostima. Članovi njegove porodice i najbliži saradnici smatraju da je bio otrovan, da bi se uklonio kao moguća prepreka sporazumu Cvetković-Maček. Naime zbog svog političkog djelovanja i pogleda na aktuelnu političku situaciju koja je u to doba vladala u Kraljevini Jugoslaviji, Mehmed Spaho je imao političkih neprijatelja. Prije same smrti, na njega su pokušana tri atentata, dok je, kako se navodi, četvrti pokušaj ipak bio uspješan.

U haremu Gazi Husrev-begove džamije mu je mezar. Muški nišan sa fesom na sarkofagu, izrađen od prilepskog mramora, nosi natpis i na uzglavnom i nožnom nišanu.

كل من عليها فان

قف بالقبور الساكتان و عدد من كان حيا من فقير و سيد فاقطع رغائبك التي هي خدعة متخليا و عش معيش محرف او ما تري الدهر الخؤن مهد ما ة مبدد ما ليس بالمتبدد او ما رايت فعله مع صاحب القبر الوزير ذي العلي و السودد في حزبه يطيعه اصحابه ة بعقله كل جميعا يقتدي في عام الف مع ثلث مئتين و الثمان و الخمسين سار المرقد فعليه منا الف الف تحية و رحمة الرحمن غير محدد سنة 1357

Sve na ovom svijetu je prolazno.

Stani kraj nijemih i šutljivih grobova i nabrajaj koga sve znaš da je bio živ od siromaha i odličnika.

Razmisli i otresi se svih želja koje te mogu zavarati i živi bez njih slobodno.

Zar ne vidiš kako nevjerni vrijeme ruši sve što neporušeno stoji.

Pa zar ne vidiš kako vrijeme postupa i sa vlasnikom ovog groba, visokim ministrom Mehmedom.

Smrt ga je iznenada otela kad je udobno uživao u časti i gospodstvu.

I kad su ga pristaše pokorno slijedile i povodile se za njegovim mišljenjem.

Godine hiljadu tri stotine pedeset i osme legao je u grob.

Od nas neka mu je hiljadu pozdrava, a od Milostivog boga neizmjerna milost.

Godine 1358. (1939.)

Na nožnom nišanu je natpis na arapskom jeziku:

 

المرحوم و المغفور له الدكتور محمد سباهو رئيس الحزب الاسلامي ببوسنه و هرسك و زعيمه السياسي و وزير المواسلات في يوغوسلافيا المتوفي في 11 شهر جماد الاولي سنة 1358 الحجرية الموافق 29 يونيو سنة 1939 الملادية لروحه الفاتحة

Umrli dr. Mehmed Spaho, predsjednik i politički predsjednik Jugoslavenske muslimanske organizacije u Bosni i Hercegovini i ministar prometa u Jugoslaviji. Umro je 11. džumadel-ula 1358. po Hidžri, što odgovara 29. junu 1939. godine.

 

Ime Mehmeda Spahe nosi jedna ulica u Sarajevu. Jednosmjerna ulica, paralelna sa Titovom, od Velikog parka do ulice Kaptol. BH Pošta je 15. marta 2000. godine izdala poštansku markicu sa likom Mehmeda Spahe.

 

Izvor: bir.ba

Previous Livanjski sirevi okićeni svjetskim nagradama; nagrađeni i u Londonu
Next U Skenderiji otvoren 36. međunarodni sajam namještaja, unutrašnjeg i vanjskog uređenja, te prateće industrije "Interio"

You might also like

HISTORIJA

Srednjovjekovna bosanska mjesta: KONAVLI

Glavni grad-utvrđenje Konavala bio je Soko blizu Grude i grad Obod u blizini Cavtata dok je grad-varoš Cavtat bila luka od strarine te se ponekad zove i Stari-gradom.   Poslije

NASLIJEĐE

Ostaci drevne Antigone – “grada ljubavi” privlače sve više turista

  Drevnu Antigonu, grad koji je bio izgrađen iz ljubavi, a uništen mržnjom, osnovao je Pir Epirski, 295 godina prije nove ere. Danas njeni ostaci u Albaniji privlače veliki broj

HISTORIJA

‘Ad modum bosnensis’ – bosanski stil (u umjetnosti) srednjovjekovne Bosne

Bosansko srednjovjekovlje je obilježeno specifičnim kulturno-historijskim tokovima sa trajno prisutnim tradicionalnim elementima protkanim stranim utjecajima. O specifičnostima u kulturnim tokovima, posebice u umjetnosti, u domenu umjetničke obrade metala kao jednoj