Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka

Nakon završetka balkanskih ratova (potpisivanjem Bukureštanskog ugovora 10. avgusta 1913.), Srbi su ostavili muslimanima iz Sandžaka, Kosova i Makedonije četiri godine roka da odluče hoće li živjeti pod hrišćanskom vlašću, ili se iseliti. Pri tom su Bošnjacima i Albancima garantovali ista građanaska i poltička prava kao i ostalom stanovništvu – sloboda na vjeroispovijesti, dvojezične svjetovne škole, vjerske škole i dr. Svako mjesto sa većim brojem muslimanskog stanovništva može izabrati vlastitu muslimansku opštinu. Međutim, sva ova obećanja srpska Vlada je pogazila.Mezar_Jusuf_Naza-1

Okupatorski režim, srpski i crnogorski, je odmah počeo u praksi primjenjivati princip “čija je vlast toga je i vjera”. Počinju masovna protjerivanja bošnjačkog i albanskog stanovništva u Tursku. U proljeće 1914. godine iseljavanje je bilo najintenzivnije.

Tada je, prema turskim podacima, iseljeno oko 200.000 muslimana sa teritorija okupiranog Sandžaka, Kosova i Makedonije i drugih dijelova Balkana.

Nezadovoljni postojećom vlašću, koja je sistematski sprovodila nasilje i zločine, Sandžakiije joj počinju pružati oružani otpor. On je u početku bio sporadičan, da bi kasnije poprimio organizovan oblik. Nezadovoljne Bošnjake predvodio je čuveni Jusuf Mehonjić. Poznato je da se u toku balkanskih ratova borio kao oficir u jedinicama turskih askera. U toku Prvog svjetskog rata (1914-1918), sandžačke komite pomažu austrijskoj vojsci u borbi protiv srpskih i crnogorskih trupa. Tada je združena pravoslavna vojska doživjela katastrofalan poraz od austrijskih trupa u Sandžaku. Crnogorski kralj Nikola I Petrović je bio prinuđen potpisati kapitulaciju 1916., a srbijanski kralj Petar I Karađorđević (Nikolin zet), bježi u Grčku. Ostatak njegove vojske se 1915. godine spašava zahvaljujući albanskom predsjedniku Esad-paši Toptaniju (1914-1916 ) koji im je omogućio prolaz kroz Albaniju, što mu albanski narod nikada nije oprostio. U znak zahvalnosti na taj prijateljski komšijski gest, Srbi su njegovo ime dali jednoj sporednoj uličici u Beogradu (Esad-pašina ulica na Voždovcu).

I pored velikog vojničkog poraza Srbija i Crna Gora su se, zahvaljujući prvenstveno Francuskoj, na kraju Prvog svjetskog rata, pojavile na strani sila pobjednica! Nakon ovog rata stvara se najmlađa država u Evropi u kojoj se Bošnjacima i dalje negira vjerski i nacionalni identitet. Mnogi Bošnjaci nezadovoljni režimom srpskog kralja Aleksandra Karađorđevića odmeću se u šume i organizuju komitske čete. One su bile najbrojnije u bjelopoljskom, novopazarskom, rožajskom i beranskom srezu. Bošnjaci su često bili izloženi teroru srpsko-crnogorske vlasti koji se manifestovao kroz masovne pokolje i protjerivanja. Istu sudbinu doživljavalo je i albansko muslimansko stanovništvo na Kosovu. Tijesna saradnja između kosovskih i sandžačkih komita počinje od 1921. do 1925. godine kada, poslije pogibije Jusufa Mehonjića i Bajrama Curija, dolazi do rasula komitskog pokreta i u Sandžaku i na Kosovu.

Komitski pokret je u obadvije ove pokrajine imao oslobodilački karakter, prvi je težio ujedinjenju svih Albanaca u jednu državu, dok su se sandžačke komite borile za oslobođenje okupirane teritorije Sandžaka i pripajanju matici Bosni. Kako navodi E. Mušović u knjizi Novi Pazar i okolina, ” … njihove akcije su bile uperene protiv ondašnje vlasti”.’ Poslijeratni komunistički historičari su pokušavali marginalizovati značaj komitskog pokreta u ovim pokrajinama, kvalifikujući ga kao pljačkaški i banditski.

Albanski narod i njegovi intelektualci su komitski pokret na Kosovu, na čelu sa Bajramom Curijem, ocijenili (tako ga i doživljavaju) kao najsvjetliji period u svojoj historiji. Treba istaći da je ova tema kod nas bila zapostavljena, kao i cjelokupna bošnjačka historija. Međutim, sandžački narod nije nikada zaboravio svoje junake koji su se borili za slobodu i vjeru svog naroda.

Izvor: sandzakpress.net ‘Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka’, skraćeno.

(mb)

Previous Kuća Abazovića, Krajina
Next Alija Isaković

You might also like

HISTORIJA

Stanovnici Irske ne zaboravljaju pomoć Osmanskog carstva za vrijeme Velike gladi

Iako su prošle 173 godine od događaja kada su Osmanlije u vrijeme najveće nestašice hrane pružile pomoć narodu Irske, stanovnici ove zemlje još spominju ovu humanu gestu i velikodušnost Osmanlija

HISTORIJA

Godišnjica smrti: Hamdija Pozderac – jedan od najviđenijih bosanskohercegovačkih političara svoga vremena

Na današnji dan, prije 29 godina, 6. aprila 1988. u Kliničkom centru Koševo u Sarajevu, umro je Hamdija Pozderac, jedan od najvećih političkih formata iz reda bošnjačkog nacionalnog korpusa u

HISTORIJA

Noel Malcolm pobija tvrdnje Ive Andrića o kulturi u osmanlijskoj Bosni

… Kad čovjek čita standardna djela o Balkanu pod osmanlijskom vlašću, mogao bi lahko steći dojam da je u tim vijekovima ondje vladala kulturna pustoš, da se intelektualni i duhovni